Kenya’da yaşayan 72 yaşındaki Charles Mutoka, oğlu Oscar Khagola Mutoka’nın yasını tutuyor. Kenyalı eski bir asker olan Oscar, 2025 yazında çalışmak için Rusya’ya gidiyor. Babası, onu bundan vazgeçirmeye çalışsa bile başarılı olamadığını anlatıyor. Oscar, ailesine tam olarak nereye gittiğini söylemiyor ve bir hafta sonra askeri üniformalı bir fotoğrafını gönderiyor. Ondan sonra bir daha kendisinden haber alınamıyor. Ailesi bir süre sonra da ölüm haberini alıyor.
Oscar Mutoka’nın ailesi, Kenyalı makamlara yapılan bütün çağrılara rağmen cenazesini bile geri alamadı. Aile, yine de Mayıs 2026’da sembolik bir cenaze töreni düzenledi ve en azından dua edebilecekleri bir yer olması için Oscar adına boş bir mezar hazırladı.
Oscar Mutoka, Rusya tarafından Ukrayna’da savaşmak üzere askere alındığı tahmin edilen 27 binden fazla yabancıdan biri. Bu sayıyı Ukrayna askeri istihbaratı HUR veriyor. Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu (FIDH), Truth Hounds, Kazakistan Uluslararası İnsan Hakları ve Hukukun Üstünlüğü Bürosu (KIBHR) adlı sivil toplum örgütlerinin hazırladığı araştırma, Rusya’nın yabancıların askere alınmasına yönelik küresel bir ağ kurduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmanın uzmanlarından İlya Nusov, DW’ye yaptığı açıklamada bu ağın hedef aldığı kişileri ve kullanılan yöntemleri şöyle anlatıyor:
“Bu askere alma faaliyeti ekonomik, sosyal ve hukuki açıdan kırılgan yaşam koşullarındaki insanları hedef alıyor. Kullanılan yöntemler, cazip vaatlerden aldatmaya ve zorlamaya kadar uzanıyor.”
Charles Mutoka, Ukrayna cephesinde Rus Ordusu saflarında hayatını kaybeden oğlu Oscar’ın ardından Kenya’daki ailesiyle birlikte yas tutuyor. Cenazesine dahi ulaşamayan Mutoka ailesinin yaşadığı belirsizlik, yoksul ülkelerden savaşa götürülen birçok kişinin yakınlarıyla paylaştığı ortak acılardan biriFotoğraf: DW
“Bunu Küba’da açlıktan ölmemek için yapıyorum”
Dünyanın en yoksul bölgelerinden gelen pek çok kişi için Rus ordusunun vadettiği maaş büyük bir teşvik. Bu kişiler, bunu yoksulluktan kurtulma ve ailelerine yardım etme fırsatı olarak görüyor.
Kübalı Yoan Viondi Mendoza da tam bu nedenle Rusya’da çalışmaya karar veriyor. Kendisine ayda 2 bin dolar vadediliyor. Ortalama maaşın yalnızca 20 dolar olduğu Küba için bu çok büyük bir meblağ.
DW, Yoan Mendoza’nın hikâyesini kardeşi Michael Duro’dan dinledi. Duro, kanser tedavisi gördüğü ABD’de yaşıyor. Duro, kardeşinin de yanına göç etmek istediğini ancak mali ve bürokratik engellerin bunu imkansız hale getirdiğini söylüyor. Duro, kısa süre sonra ise kardeşinin Rusya’da bir iş ilanıyla karşılaştığını anlattı:
“Yoan beni aradı ve bir çıkış yolu bulduğunu söyledi. Bana Rusya’daki bir ‘projeden’ söz etti. Kardeşimi bu kararından vazgeçirmeye çalıştım ama boşuna.”
Reuters haber ajansı, Eylül 2023’te Rusya’ya gitmek isteyen genç Kübalıları görüntülemişti. Yoan Mendoza da aralarındaydı. O dönemde 23 yaşında olan Mendoza, gazetecilere şunları söylüyordu:
“Herkes, ‘Bunu Küba’da açlıktan ölmemek için yapıyorum’ diyordu. Nereye gittiklerini çok iyi biliyorlar, ben de biliyorum.”
Michael Duro, Yoan Mendoza’nın Ukrayna cephesine gönderildiğini ve oradan kaçmaya çalıştığını anlattı.
Ancak Yoan ile bir süre sonra temasları kopuyor. Daha sonra da adı Ukrayna tarafından yayımlanan öldürülen yabancılar listelerinde yer alıyor.
Rus ordusunda savaşan Kübalı Yoan Viondi Mendoza, Rusya’da kendisine vaat edilen daha iyi bir yaşam umuduyla yola çıktı. Ailesinin aktardığına göre kısa süre sonra Ukrayna cephesine gönderildi; kaçmaya çalıştıktan sonra ise kendisinden bir daha haber alınamadıFotoğraf: Privat
“Bizi canlı kalkan olarak kullandılar”
Yoan Mendoza ve Oscar Mutoka Rusya’ya Ukrayna savaşında savaşmak için gittiklerini biliyordu. Ancak pek çok başka yabancı ise kandırılıyor. Bu kişilere örneğin inşaat, güvenlik, lojistik ya da tarım sektörlerinde iş vadediliyor.
Bangladeşli Arman Mondol’un başına da bu geldi. Genç adam yurt dışında çalışmayı ve ailesini yoksulluktan kurtarmayı umuyordu. Çiftçi olan babası, bir aracıya ödeme yapabilmek için toprak sattı ve kredi çekti. Mondol’a bir depoda paketleme işçisi olarak çalışacağı söylendi. Turist vizesiyle Suudi Arabistan üzerinden Rusya’ya girdi. Orada, okuyamadığı Rusça bir sözleşmeyi imzalamaya zorlandığını söylüyor.
Mondol, kendisinin ve diğer yabancıların Rus ordusunda çok kötü muamele gördüğünü anlatıyor. Cephede nasıl kullanıldıklarını şu sözlerle dile getiriyor:
“Bir göreve çıktığımızda bizi hep önden gönderiyorlardı, kendileri ise arkamızda kalıyordu. Bizi canlı kalkan olarak kullandılar ve doğrudan çatışmanın içine sürdüler.”
Bu görevlerden birinde Arman’ın içinde bulunduğu araç mayına çarptı. Araçtakilerden yalnızca iki kişi hayatta kaldı; Arman onlardan biriydi. Bir askeri hastaneye götürüldü, oradan kaçmayı başardı. Bangladeş’in Moskova Büyükelçiliği sonunda genç adamın ülkesine dönmesine yardım etti. Ancak savaşın izleri onu hâlâ bırakmış değil.
Mondol, yaşadıklarını hâlâ gözünün önünden silemediğini şöyle anlatıyor:
“O görüntüler hâlâ gözümün önünde: Ölmekte olan insanlar, gözleri, parçalanmış yüzleri. Mayınlarla havaya uçurulmaları. Birbiri ardına saldıran dronelar. İnsanların uzuvlarının kopması. Korkunçtu.”
Hâlâ bir bacağında şarapnel parçaları var ve ciddi biçimde aksıyor. Bangladeş’teki köyünde artık iş bulması daha da zor.
Bangladeşli Arman Mondol, yurt dışında sivil bir iş bulacağı vaadiyle Rusya’ya gittiğini, ancak kendisini Ukrayna cephesinde bulduğunu anlatıyor. Ağır yaralanarak kurtulan Mondol’un tanıklığı, ekonomik çaresizlikten yararlanılarak yürütülen yabancı savaşçı devşirme yöntemlerine ışık tutuyorFotoğraf: DW
Paralı askerlik mi, insan ticareti mi?
Ukrayna’da Rusya için savaşan yabancılar çoğu zaman paralı asker olarak nitelendiriliyor. Ancak İlya Nusov’a göre uluslararası hukuk açısından bakıldığında bu kişiler teknik olarak tam anlamıyla paralı asker sayılmıyor. Çünkü çoğu zaman Rus vatandaşlığını kabul edip ardından orduya katılıyorlar.
Bazıları ise başlangıçta çatışmalara katılmak istemiyordu. Bu tür askere alma vakaları, aldatma, zorlama ve sömürü amacıyla nakletme unsurlarını içeriyorsa insan ticareti kapsamına girebilir. Bu durum, insan ticaretini yasaklayan ve Rusya dahil çoğu ülke tarafından onaylanan Palermo Protokolü’nü de içeren Birleşmiş Milletler (BM) Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı Sözleşmesi’ne de aykırı.
Rus makamları, bütün yabancı askerlerin Ukrayna’daki savaşa “gönüllü” olarak katıldığını öne sürüyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Mart ayında Kenyalı mevkidaşıyla düzenlediği basın toplantısında Rusya’nın kimseyi askere almadığını ileri sürdü. Lavrov gazetecilere yaptığı açıklamada şu ifadeyi kullandı:
“Gönüllüler, Rus hukukuna tamamen uygun biçimde bu özel askerî operasyona katılıyor.”
DW, Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan konuya ilişkin açıklama istedi ancak şu ana kadar yanıt alamadı.
Askere alınan yabancıların sayısı artıyor
Bu arada yabancıların askere alınması giderek daha fazla dikkat çekiyor. Etkilenen erkeklerin aileleri Nepal’den Peru’ya kadar birçok ülkede protesto düzenliyor. Hindistan Başbakanı Narendra Modi dahil siyasetçiler, Vladimir Putin ile görüşmelerinde konuyu gündeme getiriyor. Basında yer alan haberlere göre Rusya, Şubat 2026’da bir dizi “dost” ülkenin vatandaşlarının askere alınmasını sınırladı. Ancak bu ülkelerin listesi yayımlanmadı.
Yabancı ülkelerin liderleri ve hükümetleri, vatandaşlarının Rus ordusuna katılması konusunu Moskova ile yaptıkları görüşmelerde giderek daha sık gündeme getiriyor. Nitekim Hindistan Başbakanı Narendra Modi de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e konuyla ilgili şikâyetleri aktardı. Rusya ise yabancı savaşçıların tamamen gönüllü olarak orduya katıldığını savunuyor ve zorla askere alma ya da insan ticareti iddialarını reddediyorFotoğraf: Grigory Sysoyev/Sputnik/REUTERS
İlya Nusov, bu sınırlamanın etkisini şöyle değerlendiriyor:
“Bazı vakalarda bu, belirli ülkelerden savaşçı akışını en azından geçici olarak azaltmaya, hatta durdurmaya yardımcı oldu.”
Ancak Nusov’a göre, Rusya’nın bunu aşacak yolları var:
“Yine de Rusya’nın bunu aşma imkânları olduğunu düşünüyoruz. Bir yerdeki askere alımı azaltıp bunun yerine daha güçlü biçimde başka bir ülkeye yönelebilir.”
Ukrayna’nın savaş esirlerinden sorumlu koordinasyon merkezinin tahminlerine göre Rusya, 2026 yılında savaş için yurt dışından toplam 18 bin 500’e kadar kişiyi askere alabilir.
